środa, 19 lipca 2017

Zakażenia pasożytnicze u dzieci



Zakażenia pasożytnicze u dzieci




Zabawa w piaskownicy, jedzenie jagód prosto z krzaczka czy obdarowywanie całusami swojego zwierzaka to normalne zachowania dla większości dzieci. Niewielu rodziców jednak zdaje sobie sprawę, że  czynności te mogą być niebezpieczne dla zdrowia dziecka, gdyż narażają je na kontakt z pasożytami.  Zakażenia pasożytniczego przewodu pokarmowego występują szczególnie często wśród dzieci młodszych, które nie potrafią jeszcze dobrze dbać o higienę. Zagrożone są zwłaszcza nieustannie wkładające ręce do buzi kilkulatki. Dodatkowo ich nie w pełni wykształcony układ odpornościowy ułatwia rozwój zakażenia.
Polska należy do krajów o rzadkim występowaniu chorób pasożytniczych przewodu pokarmowego. Do najczęstszych zakażeń pasożytniczych przewodu pokarmowego, występujących u 10% dzieci, należą owsica i lamblioza.


OWSICA

Występuje zwykle u dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Chorobę wywołuje owsik ludzki (Enterobius vermicularis). Do zakażenia dochodzi przez połknięcie jaj. Następnie dojrzałe samice wędrują z przewodu pokarmowego do okolicy odbytu i tam na skórze składają jaja, które po kilku godzinach dojrzewają i są zdolne do ponownego zakażenia. Świąd skóry odbytu powoduje drapanie, dlatego skóra w tej okolicy jest podrażniona, czasem zmieniona zapalnie. Co więcej w wyniku drapania dziecko może przenieść jaja bezpośrednio do ust co nazywa się autoinwazją.

Źródło zakażenia: człowiek. Owsik łatwo przenosi się  drogą pokarmową: głównie przez skażone ręce (kontakt bezpośredni z zarażoną osobą lub pośrednio przez jej bieliznę, ubranie, pościel, ręcznik lub skażone zabawki, deski sedesowe, wanny) lub skażony pokarm, a także drogą inhalacyjną poprzez cząsteczki kurzu.

Objawy: nocny świąd okolicy odbytu, brak apetytu, bladość skóry, cienie pod oczyma. Obecne mogą być też bóle brzucha, nudności, luźne stolce, epizody nocnego moczenia, nadpobudliwość nerwowa mogąca przejawiać się częstym płaczem bez powodu, zgrzytaniem zębami, obgryzaniem paznokci, problemami z koncentracją, bezsennością. Często przebieg bezobjawowy.  

Rozpoznanie: na podstawie charakterystycznych objawów klinicznych, obserwacji pasożytów w okolicy odbytu lub w kale oraz badania mikroskopowego wymazu z  okolicy odbytu.

Leczenie: dotyczy wszystkich członków rodziny!

Przyjmowanie leków przeciwpasożytniczych- pyrantel (jednorazowo a potem powtarza się po 2 tyg. ze względu na częste reinwazje).  


















Przestrzeganie zasad higieny:

  • Dokładne mycie rąk.
  • Krótko obcięte paznokcie.
  • Zachowywanie higieny osobistej! Mycie się rano i wieczorem- szczególnie starannie należy obmywać okolice krocza i odbytu, co umożliwi usunięcie większości jaj złożonych przez owsiki. Należy podmywać się po każdym wypróżnieniu.


  • Codzienna zmiana bielizny osobistej i pościelowej oraz ręczników (należy prać je w gorącej wodzie i prasować gorącym żelazkiem). Każdy członek rodziny powinien używać osobnego ręcznika.  Najlepiej jest mieć dwa osobne ręczniki – jeden do rąk, drugi do reszty ciała.
  • Spanie w obcisłej piżamie, zakładanie dziecku na noc rękawiczek z jednym palcem, co ma ograniczyć drapanie okolic odbytu.
  • Utrzymywanie w nienagannej czystości łazienki i ubikacji.
  • Dokładne sprzątanie mieszkania, mycie zabawek.
Zaleca się także dietę z ograniczeniem węglowodanów i bogatą w białko i błonnik, bez doprowadzania do zaparć.

Od  zarażenia do pojawienia się jaj w kale mija średnio 2–8 tyg. Zakażona osoba jest zakaźna dla kontaktujących się z nim osób przez cały okres wydalania jaj (zachowują zakaźność w pomieszczeniach przez 2–3 tyg.).

Zapobieganie:
Mycie rąk przed posiłkami i przygotowywaniem potraw oraz po wyjściu z ubikacji, unikanie obgryzania paznokci i drapania okolicy odbytu, mycie owoców i jarzyn, unikanie pokarmów nieznanego pochodzenia.


LAMBLIOZA

To choroba pasożytnicza przewodu pokarmowego wywoływana przez pierwotniaki z gatunku Giardia Intestinalis.

Źródło zakażenia: człowiek oraz wiele gatunków ssaków domowych (psy, koty) i dzikich (np. bobry).
Zarażenie szerzy się drogą pokarmową przez :
- skażone ręce
- wodę : picie nieprzegotowanej wody ze strumieni, rzek i jezior.

Choroba często przebiega bezobjawowo. Możliwe objawy obejmują:
  • brak łaknienia, ból brzucha, nudności, wzdęcia, wymioty, nawracające biegunki
  • ból głowy, zmęczenie, bezsenność
  • reakcje uczuleniowe z różnego rodzaju wysypką
  • stan podgorączkowy

Rozpoznanie: Badanie parazytologiczne kału na obecność cyst.

Leczenie:

Leki przeciwpierwotniakowe – metronidazol. Ze względów epidemiologicznych należy leczyć każdego zarażonego bez względu na występowanie objawów klinicznych, w tym wszystkich zarażonych współdomowników chorego.

Przestrzeganie standardów sanitarno-higienicznych.

Dokładne mycie owoców i jarzyn w czystej wodzie, unikanie pokarmów nieznanego pochodzenia, unikanie picia wody nieznanego pochodzenia oraz wody ze strumieni, rzek i jezior (gotowanie niszczy cysty).

Zakaz korzystania z kąpielisk przez chorych na giardiozę do 2 tyg. po ustąpieniu objawów.


GLISTNICA

Glista ludzka (Ascaris lumbricoides) to robak żyjący w jelicie cienkim człowieka. Do zarażenia dochodzi na skutek połknięcia jaj inwazyjnych (jaja zawierające larwę)  np. z zanieczyszczonym pokarmem. Jaja są wydalane w dużej liczbie ze stolcem i dojrzewają w wilgotnej glebie z dobrym dostępem powietrza przez ok. 3 tyg. do postaci inwazyjnej.

Źródło zakażenia: człowiek.

Zarażenie szerzy się drogą pokarmową przez:
-  pożywienie: spożywanie niemytych surowych warzyw i owoców (np. truskawek z plantacji nawożonych odchodami ludzkimi)
- brudne ręce skażone jajami glisty (zabrudzone ziemią)


 Objawy:

W większości przypadków przebieg bezobjawowy, niekiedy tylko ból brzucha. Wydzieliny i wydaliny glist oddziałują na człowieka alergizująco i toksycznie, co może objawiać się:

  • bólami brzucha, niestrawnością
  • mdłościami, wymiotami
  • biegunkami lub zaparciami 
  • zaburzeniami łaknienia
  • wysypkami, świądem skóry
  • kaszlem, dusznością
  • bólami głowy, rozdrażnieniem
  • obrzękami twarzy i rąk

Obecność dużej liczby glist w jelicie może doprowadzić do jego niedrożności, wymagającej interwencji chirurgicznej. 

Chory nie jest zakaźny dla kontaktujących się z nim osób.

Rozpoznanie: Wykazanie jaj glisty w stolcu w badaniu mikroskopowym. Badanie wykonuje się 3-krotnie w odstępach 3–5 dni.


BĄBLOWICA



Bąblowica jest  chorobą odzwierzęca, wywołaną przez tasiemca bąblowcowego. Zarażenie tym pasożytem powoduje powstanie torbieli w narządach wewnętrznych: w wątrobie, śledzionie, płucach, kościach i mózgu. Wyróżnia się dwie postacie choroby. W Polsce najczęściej występuje bąblowica jednokomorowa (Echinococcus granulosus). Bardzo rzadko występuje bąblowica wielokomorowa (Echinococcus multilocularis) o zdecydowanie cięższym przebiegu.  Dotyczy głównie wątroby, powodując znaczne jej powiększenie.

Źródło zakażenia:
Człowiek zaraża się bąblowicą drogą pokarmową, spożywając jaja tasiemca poprzez: żywność (świeże, niemyte jagody i inne owoce runa leśnego, warzywa, zioła, woda) zanieczyszczoną psimi odchodami ( bąblowica jednokomorowa) lub odchodami lisimi (bąblowica wielokomorowa). Do zarażenia może także dojść przez brudne ręce, skażone podczas głaskania psa lub kota, dotykania dzikich zwierząt lub zanieczyszczonej gleby i roślin.




Objawy obejmują bóle brzucha zlokalizowane w prawym podżebrzu, bóle głowy, wymioty, jednak w większości przypadków choroba przebiega bezobjawowo. Torbiele wykrywane są najczęściej przypadkowo w badaniach obrazowych wykonywanych z innych przyczyn.

Leczenie: Najbardziej skutecznym sposobem jest całkowite chirurgiczne usunięcie torbieli.
Najlepszym środkiem zapobiegawczym jest przestrzeganie podstawowych zasad higieny, częste mycie rąk, niepodawanie do jedzenia nieumytych owoców leśnych.

Choć niektóre przypadki bąblowicy mogą być śmiertelne, zwłaszcza jeśli dojdzie do pęknięcia torbieli, to uspokajająco działa fakt, że ryzyko zarażenia bąblowicą w Polsce istnieje, ale jest ogólnie bardzo małe. Poza tym bąblowica rozwija się powoli przez wiele lat i prawidłowo leczona jest uleczalna.


TASIEMCZYCA

Tasiemce to robaki płaskie, mające wydłużone i przypominające taśmę ciało, sięgające długością nawet do 40 m. U ludzi bytuje najczęściej tasiemiec nieuzbrojony(T. saginata). Rzadsze są tasiemce uzbrojone (T. solium) - nazywane tak z powodu obecności haczyków i przyssawek, które służą do przytwierdzania się do ściany jelit. Bardzo rzadko występują takie gatunki jak tasiemiec karłowaty (H. nana), bruzdogłowiec szeroki ( D. latum) czy też tasiemiec psi (D. caninum).

Źródło zakażenia: Do zakażenia dochodzi poprzez spożycie surowego mięsa lub niedogotowanego mięsa z obecnością larw tasiemca, w  zależności od gatunku: wołowego (T. saginata), wieprzowego (T. solium) lub rybiego (szczupak, okoń, łosoś i inne słodkowodne gatunki (D. latum) zawierającego larwy, albo jaja tasiemca karłowatego (skażony pokarm, woda, brudne ręce).

Objawami, które mogą występować w przypadku tasiemca u dziecka, są:
  • ogólne osłabienie,
  • bóle brzucha,
  • brak apetytu,
  • nudności,
  • niedokrwistość
Obecność tasiemca nie zawsze daje objawy kliniczne. Zakażenie tasiemcem uzbrojonym bywa bardzo niebezpieczne, gdyż może ono prowadzić do wągrzycy – rozsiewu postaci larwalnej. Szczególnie niebezpieczne jest zajęcie ośrodkowego układu nerwowego, które może przebiegać z objawami wzrostu ciśnienia śródczaszkowego, takimi jak m.in. drgawki czy zaburzenia psychiczne. Gatunek bruzdogłowca szerokiego może powodować niedokrwistość z niedoboru witaminy B12.
Najlepszą metodą prewencji zakażenia jest unikanie spożywania surowego i niedogotowanego mięsa. Rozpoznanie postawione jest na podstawie objawów klinicznych, a także wymazu kału na obecność członów lub jaj tasiemca. Pomocne bywają badania radiologiczne i serologiczne.

Leczenie: Prazykwantel jednorazowo.


TOKSOKAROZA



Toksokarozę nazywaną przez epidemiologów „chorobą piaskownic” powodują larwy glisty psiej lub kociej (toxocara canistoxocara cati). Zarażone zwierzęta wydalają jaja pasożytów z kałem. Dzieci zarażają się przez brudne ręce, np. po zabawie w ziemi, w piaskownicy, czasami jedząc piasek. Źródłem zakażenia mogą być też niemyte owoce z własnego ogrodu.
Larwy glisty psiej i kociej wędrują w organizmie człowieka i mogą w nim przeżyć ok. 10 lat. Zarażenie nie przenosi się z człowieka na człowieka. Większość zarażonych nie ma żadnych objawów klinicznych. U części z nich mogą występować bóle brzucha, nudności, gorszy apetyt, stany podgorączkowe, zmiana dotychczasowego zachowania. Ponieważ glisty psie i kocie nie przebywają w przewodzie pokarmowym człowieka, nie można ich wykryć badaniem kału.
Zapobieganie toksokarozie polega na odrobaczaniu zwierząt domowych, utrzymywaniu ich sierści w czystości i przestrzeganiu zasad higieny.



TOKSOPLAZMOZA

Toksoplazmoza jest bardzo częstą, odzwierzęcą chorobą pasożytniczą, która jest przenoszona drogą pokarmową: przez jedzenie, napoje lub brudne ręce.  Zakażenie przebiega najczęściej bezobjawowo, czasem pojawia się gorączka z powiększeniem węzłów chłonnych i ustępuje samoistnie bez leczenia.
Toksoplazmozą można zarazić się tylko raz w życiu. Jej okres wylęgania wynosi około od 5 do 23 dni. Źródłem zakażenia najczęściej jest żywność: surowe mięso zarażonych zwierząt zawiera otorbione pasożyty, tzn. torbiele rzekome. Surowe warzywa i jarzyny mogą być skażone z zewnątrz kałem kotów zawierającym oocysty. Koty wydalają oocysty Toxoplasma gondii jedynie przez około 2 tygodni po zarażeniu.
Toksoplazmoza jest szczególnie groźna dla kobiet ciężarnych, ponieważ pasożyt może przeniknąć do płodu (toksoplazmoza wrodzona).


Rutynowe odrobaczanie



Wielu rodziców martwi się  potencjalnym zarażeniem  dziecka pasożytem od domowego zwierzaka i zadaje lekarzom pytanie o możliwość ewentualnego przeleczenia dziecka „ na wszelkie wypadek”. Profilaktyczne przyjmowanie leków przeciwpasożytniczych nie jest jednak zalecane. Kontakt dziecka z psem, u którego stwierdzono tasiemca wiąże się z bardzo małym ryzykiem zarażenia. Profilaktyczne stosowanie leków przeciwpasożytniczych po kontakcie nawet z zarażonym psem, przez większość lekarzy uważane jest za nieprawidłową praktykę. Poza tym nie ma uniwersalnego leku, skutecznego w leczeniu wszystkich chorób pasożytniczych. Dodatkowo takie leczenie niepotrzebnie naraża pacjenta na działania niepożądane leków. Nadużywanie leku bez potrzeby może też doprowadzić do  lekooporności i braku odpowiedniego środka leczniczego w przyszłości, w sytuacji, gdy będzie on naprawdę konieczny. „Rutynowe odrobaczanie” dzieci nie jest zatem optymalne. Lepiej skoncentrować się na zapobieganiu, a dopiero w przypadku realnego zakażania wdrożyć leczenie.


PROFILAKTYKA chorób pasożytniczych

Przyczyną wielu chorób pasożytniczych są zaniedbania w zakresie higieny osobistej, dlatego odpowiedni sposób postępowania daje dużą szansę na uniknięcia zakażenia.

Jak ustrzec się zakażenia pasożytniczego?

W domu:


ü  Myj ręce! Przypominaj o tym swojemu dziecku każdorazowo po wyjściu z ubikacji, przed jedzeniem i przed przygotowaniem posiłków, po zabawie w piaskownicy i kontakcie ze zwierzętami!ü  Dokładnie myj owoce i warzywa, jagody i zieleninę, szczególnie spożywane w stanie surowym.


ü  Nie jedz surowego lub niedogotowanego mięsa czy ryb. Spożywaj je wyłącznie po prawidłowej obróbce: dobrze upieczone, ugotowane lub wysmażone.
ü  Pij  tylko filtrowaną wody.
ü  Jeśli posiadasz kota lub psa, nie zapomnij o ich regularnym odrobaczaniu- co najmniej 4 razy do roku przy pomocy preparatów zalecanych przez lekarzy weterynarii.
ü  Utrzymuj w czystości futro swojego zwierzaka, pomocne może być stosowanie obroży i szamponów przeciw pchłom.


ü  Po powrocie ze spaceru wytrzyj swojemu pupilowi łapy i pysk.
ü  Naucz dziecko rozsądnie zachowywać się w kontakcie ze zwierzętami domowymi. Niech nie pozwoli na lizanie twarzy czy wchodzenie do łóżka nawet ukochanemu psu czy kotu.


ü  Zadbaj by Twoje dziecko miało krótko obcięte, czyste paznokcie.
ü  Zwróć uwagę dziecku, żeby nie obgryzało paznokci, ołówków itp.
ü  Dokładnie sprzątaj mieszkanie, warto pozbyć się z mieszkania starych, zakurzonych dywanów  czy mebli. Myj zabawki swojego dziecka.

Poza domem:




ü  Jeśli masz gospodarstwo rolne, pamiętaj, że upraw nie wolno nawozić fekaliami ludzkimi ani opróżniać  szamb na pola uprawne! Hodowla zwierząt musi przebiegać w warunkach, które nie dopuszczają do  kontakt ludzi z odchodami zwierzęcymi.
ü  Nie dopuszczaj do kontaktów dziecka z nieznanymi, a zwłaszcza bezpańskimi zwierzętami.
ü  Używaj gumowych rękawic przy wykonywaniu prac w ziemi, takie same załóż swojemu dziecku,  jeśli chce Ci pomóc wyrywać chwasty czy pielić grządki.








Na placu zabaw:



Piaskownice, w których bawią się dzieci  mogą stanowić źródło pasożytów. Przyjazna dziecku piaskownica powinna być zabezpieczona siatką lub płotem, tak aby uniemożliwić zwierzętom wstęp i zanieczyszczanie terenu odchodami. Dodatkowo dobrze, gdy jest przykrywana plandeką na noc. Ponadto piasek w piaskownicy powinien być systematycznie czyszczony i zmieniany (przynajmniej 2 razy do roku), gdyż jaja wielu pasożytów są bardzo odporne na działanie warunków zewnętrznych i mogą przetrwać w glebie nawet kilka lat.



Pilnuj, żeby podczas zabawy w piaskownicy dziecko nie brało do buzi rąk ani zabawek, którymi bawi się w piasku. Jedzenie i picie możesz zaproponować dziecku dopiero po dokładnym umyciu rąk po skończonej zabawie.




Każdego roku tysiące dzieci zakażają się chorobami pasożytniczymi. Łatwość szerzenia się zarażenia sprawia, że zakażenie pasożytnicze może wystąpić także u dzieci  przestrzegających higieny, żyjących w  dobrych warunkach.  Ryzyko należy jednak minimalizować. Już sama świadomość zagrożenia, częste mycie rąk i przestrzeganie podstawowych zasad higieny  może pomóc w uniknięciu zakażenia.



BIBLIOGRAFIA:
https://pediatria.mp.pl/choroby/chorobyzakazne/74664,zarazenia-pasozytami-robaczyce
Interna Szczeklika - Podręcznik chorób wewnętrznych 2016







piątek, 30 czerwca 2017

Użądlenia owadów błonkoskrzydłych




Użądlenia owadów błonkoskrzydłych

Piękna pogoda sprzyja wypoczynkowi na świeżym powietrzu. Wycieczki rowerowe, granie w piłkę na łące czy zbieranie owoców w sadzie są często wakacyjną codziennością. Latem często też jada się na zewnątrz, czy to na kocu rozłożonym na trawie podczas pikniku czy przy stole w ogrodzie na działce. Rozkoszując się pogodą oraz dobrym jedzeniem zdarza się nam zapomnieć, że latające wokół owady potrafią dotkliwie użądlić, a dla alergika mogą stanowić śmiertelne zagrożenie. Co zrobić by pszczoły i osy nie popsuły nam wakacji na łonie natury? Jak postępować w przypadku ewentualnego użądlenia i jak rozpoznać winowajcę?





Co nas gryzie?

Owady błonkoskrzydłe czyli osa, pszczoła, szerszeń, trzmiel.


OSA POSPOLITA














Osa ma charakterystyczne czarno-żółte ubarwienie. Odwłok u nasady jest silnie przewężony, stąd określenie „talia osy”. Osy budują gniazda na lub w ziemi, zwykle w norach drobnych ssaków czy wykopanych dołach. Owady te są agresywne z natury. Żądląc wpuszczają jedynie część zawartości gruczołu jadowego i nie zostawiają żądła w ciele ofiary, dlatego mogą atakować dowolną ilość razy.

PSZCZOŁA MIODNA

















Pszczoły w porównaniu do os są krótsze, bardziej krępe, mocniej owłosione i ciemniejsze. Mają też mniej widoczne przewężenie między tułowiem a odwłokiem. Najczęściej tworzą gniazda nad powierzchnią ziemi, najczęściej na drzewach. Pszczoły są zwykle spokojne i łagodne. Atak spowodowany jest zawsze konkretnym czynnikiem drażniącym. Pszczoła żądli tylko raz, zostawia żądło w ciele ofiary. Podczas próby wyciągnięcia żądła wyszarpuje cały aparat żądłowy i zaraz po tym ginie. Pszczoły chronią  miód znajdujący się w ulu przed  niedźwiedziami czy borsukami, dlatego dawka jadu, którą potrafią wstrzyknąć jest duża, nawet 20-krotnie większa niż w przypadku pojedynczego użądlenia osy lub szerszenia.

SZERSZEŃ















Szerszenie są czarne lub brązowe z białymi, pomarańczowymi lub żółtymi oznaczeniami. Forma typowa dla obszaru Polski ma tułów czarny w rude plamy, odwłok żółty w czarne pasy. Gniazda zazwyczaj znajdują się wysoko nad ziemią, najczęściej w dziuplach drzew, także na gałęziach drzew, czasem w norach ziemnych, opuszczonych ulach, pod okapem dachu lub w dziurach i zagłębieniach ścian budynków. Szerszenie są zazwyczaj mniej agresywne od os i trudniej je sprowokować do ataku. Użądlenie szerszenia jest boleśniejsze od użądlenia pszczoły czy osy z powodu większego i głębiej penetrującego żądła oraz około 5% zawartości acetylocholiny w jadzie, powodującej silne pieczenie rany.

TRZMIEL
















Charakteryzuje się owłosionym, czarnym ubarwieniem, zwykle z szerokimi, poprzecznymi, żółtymi lub pomarańczowymi pasami. W Polsce często mylnie nazywany bąkiem. Trzmiele budują gniazda w bardzo różnych miejscach, w zależności od gatunku: jedne w opuszczonych norkach mysich, inne w stertach kamieni, gałęzi lub też w dziuplach drzew. Trzmiele rzadko żądlą ludzi, ponieważ łatwo uniknąć tych powolnych, hałaśliwych owadów.

Postaraj się zidentyfikować owada odpowiedzialnego za ukąszenie. Jak?

W skrócie:

OSA – wyraźnie prążkowana w czarno żółte pasy, słabo owłosiona. Użądlenie podczas chodzenia boso po trawie, picia lub jedzenia wskazuje na osę.

PSZCZOŁA– brunatna, włochata, słabo zaznaczone prążkowanie tułowia. Użądlenie w pobliżu pasieki lub podczas pracy przy ulach wskazuje na pszczołę.

SZERSZEŃ – o wyglądzie podobnym do osy, ale znacznie większych rozmiarach.


Największa aktywność pszczół na miejsce od połowy lipca do końca sierpnia, osod końca lipca do pierwszej dekady września. Tylko wyjątkowo użądlenia zdarzają się także zimą, np. jeśli przypadkowo obudzi się osy gnieżdżące się na strychu. Do użądleń przez pszczoły i osy dochodzi w ciągu dnia, gdyż w  nocy nie wykazują one aktywności. Szerszenie zaś mogą być aktywne i żądlić także w nocy.



Jak zmniejszyć ryzyko użądlenia?

W okresie aktywności życiowej owadów:

ü Nie przypominaj kwiatka, nie przyciągaj do siebie owadów: nie zakładaj ubrań w jaskrawych kolorach nie używaj intensywnych perfum czy dezodorantów. Zalecane kolory ubrania to biel, zieleń, beż. 



 ü  Nie chodź boso po trawie. W czasie przebywania w miejscach zwiększonej ekspozycji na osy lub pszczoły lepiej założyć koszulkę z długim rękawem, długie spodnie, nakrycie głowy oraz zakryte buty. Przed włożeniem butów sprawdź czy w środku nie znajduje się owad.

ü  Unikaj przebywania pośród kwitnących roślin (łąki, sady), szczególnie, jeśli na ziemi leżą dojrzałe owoce.

ü  Unikaj jedzenia i picie słodkich pokarmów na dworze. Jeśli to robisz, zawsze zwróć uwagę czy na szklance albo na kawałku ciasta, który zamierzasz zjeść nie siedzi właśnie osa. Owad może kryć się także w słomce lub puszce słodkiego napoju.



ü  Pokarm trzymaj pod przykryciem, dopóki nie zaczniesz jeść. Nigdy nie zostawiaj na zewnątrz jedzenia bez przykrycia!

ü  Zamykaj szczelnie kubły na odpadki i resztki żywności.

ü  W oknach domu możesz zamontować moskitiery, zwłaszcza sypialnia powinna być chroniona w ten sposób.

ü  Podczas pracy w  ogródku zawsze miej robocze rękawice. To samo dotyczy dziecka, jeśli będzie chciało Ci pomóc podlewać ogród, wyrywać chwasty czy zbierać truskawki.



ü  Wszystkie gniazda w okolicy domu powinny zostać zniszczone. Pamiętaj, żeby nie robić tego samemu. Lepiej nie ryzykować i wezwać profesjonalną ekipę.

ü  Zachowaj szczególną ostrożność w pobliżu uli i gniazd owadów, a także w okolicy miejsc, które przyciągają osy i szerszenie (sady, miejsca spożywania posiłków na wolnym powietrzu, śmietniki).

ü  Większość owadów na ogół atakuje tylko w obronie własnej lub gniazda, nie drażnij ich. Jeśli owad lata wokół Ciebie, nie staraj się go odpędzić. Zachowuj się spokojnie, stań w miejscu, nie wykonuj gwałtownych ruchów.

ü  Pamiętaj, że środki odstraszające owady (repelenty) są nieskuteczne w przypadku owadów błonkoskrzydłych.

ü  Jeśli osa lub pszczoła użądliła kogoś w pobliżu, oddal się co najmniej na 50 metrów – mogą nadlecieć inne owady.


Objawy u osób nieuczulonych

U osób nieuczulonych w miejscu użądlenia może wystąpić normalna reakcja miejscowa: zaczerwienienie, bolesność, niewielki obrzęk. Jeśli objawy te nie mają dużego nasilenia (tzn. średnica obrzęku jest mniejsza niż 10 cm i utrzymuje się krócej niż 24 godziny) z reguły nie ma powodu do niepokoju, nie trzeba wdrażać leczenia.  Czasem u osób nieuczulonych miejsce użądlenia może ulec wtórnemu zakażeniu, któremu może towarzyszyć gorączka lub powiększenie węzłów chłonnych znajdujących się w okolicy. Zdarza się to względnie często w przypadku użądlenia przez osę.

Postępowanie w wypadku użądlenia

Jeśli widoczne jest żądło owada, usuń je tak szybko jak to możliwe, najlepiej w ciągu 30 sekund od ugryzienia. Użyj paznokci lub płaskiego przedmiotu (np. dowodu osobistego czy karty płatniczej). Nie usuwaj żądła poprzez chwytanie go dwoma palcami, nie ściskaj woreczka jadowego, bo może to spowodować wyciśnięcie do tkanek pozostającej w nim porcji jadu.


















 W przypadku miejscowej reakcji na użądlenie:

ü  Okolice użądlenia umyj delikatnie wodą i mydłem, żeby zapobiec ewentualnemu zakażeniu, nie przebijaj pęcherzy jeśli się pojawią.

ü  Unieś użądloną kończynę, a miejsce użądlenia obłóż lodem lub zimnym okład, żeby zmniejszyć ból i obrzęk.

ü  Rób zimne okłady z sody oczyszczonej (1 łyżeczka sody na pół szklanki wody).

ü  By zmniejszyć świąd możesz zastosować maść ze sterydem (np. Hydrocortison), żel Fenistil lub doustne leki przeciwhistaminowe.

ü  Gdy miejscem użądlenia jest język, możesz przepłukać jamę ustną i gardło wodą z sodą, a następnie ssać kostkę lodu lub popijać zimny płyn.


Kiedy do lekarza?
  • Gdy wystąpiła duża reakcja miejscowa (> 10 cm) lub objawy ogólne. 
  • Gdy opuchlizna narasta.
  • Gdy doszło do użądlenia w głowę, szyję, jamę ustną, język lub gdy owad został połknięty. Duża reakcja miejscowa z obrzękiem w obrębie jamy ustnej i gardła wymaga obserwacji w szpitalu ze względu na ryzyko wystąpienia ostrej niewydolności oddechowej!
  • Gdy miejsce użądlenia wydaje się być zakażone.
  • W przypadku użądleń mnogich. Wtedy nawet u nie-alergików mogą wystąpić takie same objawy jak  u osób uczulonych – tzw. reakcja toksyczna.
  • Zawsze, gdy ukąszona osoba podaje, że jest uczulona na jad owadów!                                   

Alergia na jad owadów błonkoskrzydłych

Do rozwoju alergii na jad pszczoły dochodzi najczęściej przy dużej ekspozycji na użądlenia owadów i powtarzających się użądleniach, stąd grupę szczególnie narażoną stanowią pszczelarze, ich rodziny i osoby mieszkające w najbliższym sąsiedztwie.



Dzieci uczulone na inne alergeny np. pyłki traw, roztocza kurzu domowego czy sierść kota, użądlone, nie mają większego ryzyka rozwinięcia alergii na jad owadów niż nie alergicy.
Reakcje alergiczne na jad owadów rozpoczynają się zwykle w ciągu kilku minut po użądleniu, rzadko po 30 minutach czy kilku godzinach.
Objawy u osób uczulonych !

Alergia na jad owadów błonkoskrzydłych może mieć różne manifestacje kliniczne:

Duża reakcja miejscowa to bolesność, zaczerwienienie i obrzęk o średnicy powyżej 10 cm, utrzymujące się ponad 24 godziny po użądleniu. Nie jest ona groźna dla zdrowia, jeśli dotyczy kończyn, ale może zagrażać życiu, jeśli użądlenie nastąpiło w okolicę szyi, głowy, a zwłaszcza wnętrza jamy ustnej i języka lub jeśli doszło do połknięcia owada.

Reakcje uogólnione:

W przypadku uogólnionej reakcji alergicznej konieczna jest PILNA interwencja lekarska, a leczenie zależy od rodzaju i nasilenia objawów.

- Wysiew bąbli pokrzywkowych na skórze całego ciała z towarzyszącym świądem




- Obrzęk naczynioruchowy najczęściej dotyczący twarzy, ust, powiek.



- Obrzęk i skurcz dróg oddechowych, np. krtani objawiający się postępującą dusznością i świszczącym oddechem , a także obrzęk gardła i/lub języka manifestujący się zaburzeniami mowy i połykania.

- Objawy dotyczące przewodu pokarmowego pod  postacią kolkowych bólów brzucha, nudności lub wymiotów.

Wstrząs anafilaktyczny - najbardziej niebezpieczna reakcja ! W kilka do kilkunastu minut po użądleniu do wcześniej wymienionych objawów  skórnych i pojawiających się kolejno problemów z oddychaniem,  biegunki czy wymiotów dochodzi: silny niepokój, ucisk w klatce piersiowej, spadek ciśnienia tętniczego krwi i utrata przytomności,  co może prowadzić do zgonu. Nasilone objawy ze strony układu oddechowego i układu krążenia stanowią stan bezpośredniego zagrożenia życia i wymagają szybkiego działania ratującego życie.


Działaniem ratującym życie w przypadku anafilaksji jest natychmiastowe podanie ADRENALINY domięśniowo.

Osoby z alergią na jad owadów z uogólnioną reakcją alergiczną w wywiadzie zawsze powinny mieć przy sobie lek ratujący życie czyli adrenalinę, najlepiej w formie autostrzykawki tzw. Epipen ( po odpowiednim przeszkoleniu jak jej używać) oraz powinny bezwzględnie unikać narażenia na użądlenie przez owady.








Pacjent po ogólnej reakcji alergicznej w wyniku użądlenia, w przypadku ponownego użądlenia ma 60% szans na rozwinięcie reakcji podobnej (lub silniejszej).

Testy alergiczne, odczulanie?
















Reakcje skórne bez objawów ze strony innych narządów nie są wskazaniem ani do wykonywania testów diagnozujących alergię ani odczulania na jad owadów błonkoskrzydłych.
Testy diagnozujące uczulenie na jad owadów błonkoskrzydłych (testy skórne lub oznaczenie stężenia swoistych IgE przeciwko jadowi osy lub pszczoły) powinny być wykonywane po przebyciu ciężkich, uogólnionych reakcji alergicznych, co najmniej 4 tygodnie po użądleniu przez owada i przebyciu reakcji alergicznej.

Wskazaniem do immunoterapi swoistej  czyli tzw. odczulania u osób z alergią na jad owadów błonkoskrzydłych jest przebycie ciężkiej, uogólnionej reakcji alergicznej po użądleniu przez owada oraz potwierdzenie tej alergii w jednym z testów diagnostycznych.

Immunoterapia polega na podawaniu rosnących dawek szczepionki. Odczulany musi przyjąć w sumie porcję jadu odpowiadającą mniej więcej dwóm użądleniom pszczoły – 100 mikrogramów, co zwykle zabezpiecza przed wstrząsem  w razie ponownego użądlenia. Cały kurs immunoterapii trwa kilka lat i zwykle wymaga comiesięcznych wizyt w celu podania szczepionki.
Skuteczność odczulania na jad owadów jest wysoka, szacuje się , że sięga 90 procent.





Odpoczywając  na  świeżym powietrzu latem trzeba liczyć się z obecnością owadów: mrówek, komarów czy budzących największe obawy os, pszczół i szerszeni. Co prawda ukąszenie przez te owady powoduje zwykle jedynie niewielkie dolegliwości, jednak u osoby uczulonej na substancje zawarte w jadzie, może prowadzić do zagrażającej życiu nadmiernej reakcji alergicznej. Pszczoły czy osy nie uprzykrzą nam letnich dni, gdy będziemy wiedzieć jak ich unikać. A gdy już nieszczęśliwie dojdzie do użądlenia, strach będzie mniejszy, gdy będziemy znali zasady postępowania w takiej sytuacji.


Bibliografia: